lördag 23 juli 2011
söndag 17 juli 2011
lördag 16 juli 2011
Qormadii "col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay" part 2
Qaybtii kowaad ee qormadan la magac baxday”col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” waxaan ku eegay wax yaabo ay ka mid ahaayeen,heshiiskii Kampala iyo dhibaatooyinka bulsho ee haysta dadka iyo dalka Soomaaliyeed. Waxan sidoo kale qormadii hore uga hadlay waxyaabaha dadka iyo dalka Soomaaliya dhaxalsiiyey dhibaatooyinka iyo dowlad la’aanta labaatan sano jirsatay inay sababtay waaya aragnimo xumada, aqoon yarida, isutanaasul la’aanta iyo isqab qabsiga siyaasiyiinta Soomaalida, taas oo aan sheegay inay sabab u tahay qaabka la isugu keeno ama loo doorto siyaasiyiinta Soomaalida oo ah qaab qabiileedka 4.5 oo ah hab aan haboonayn.
Siyaasiyiintaas ayaan soo sheegay inaysan inta badan aqoon isu lahayn, isku aragtina aysan ka ahayn sida dhibaatada Soomaaliya lagu xalin kari lahaa, taas oo keenta inay markiiba kala boodaan oo ay wada shaqayn kariwaayaan, isla markaana ay u baahdaan gacan sadexaad oo heshiisiisa. Haddaba qaybta labaad ee qormadan la magac baxday “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” ayaan ku eegi doonaa heshiiskii Kampala oo aan qormadii hore uga hadlay laakiin qormadii hore ka dib uu ansixiyey barlamanka DKMG ee Soomaaliya. Haddaba su,aasha ayaa ah maxaa ka dhalan kara heshiiskan? Mahirgalay, mase hirgali karaa?
Sida aan wada ognahay wuxuu wadan kasta oo dunida ka tirsani leeyahay sharci asal ah oo laguu magacaabo ama loo yaqaan ”Constitution” ama dastuur kaas oo ah axdi qarameedka dalkaas. Wuxuuna axdi qarameedku yahay sharciga gundhiga ama asalka u ah dhamaan shuruucda dalka, taas oo micnaheedu yahay in loola noqdo sharci kasta oo lasoosaarayo ama labedelayo siloo waafajiyo axdi qarameedka dalka maadaama uu axdi qameedku yahay asalka ugu sareeya shuruucda dalka, islamarkaana ay tahay in sharci kasta oo farac ah lawaafajiyo axdi qarameedka oo ah sharciga asalka ah si sharcigu faraca ahi u noqdo mid dhaqan gali kara. Haddaba waa sidee qaabka lamaro marka sharci labedalayo ama lasoo saarayo sharci cusub. Waxan wada ogsoonahay in barlamankastaa uu leeyahay gudiga qaanuunka ama dastuurka ee joogtada ah ee loo yaqaano “Constitution Committee” oo micnaheedu yahay gudiga dastuurka. Gudigan oo ay shaqadiisu tahay inay diyaariyaan, soona baadhaan/tiffatiraan oo ay hindise ka keenaan sharciyada lasoosaarayo ama labedelayo kuwaas oo barlamanka masuul uga ah ugogol dhiga, diyaarinta ama soobaadhida iyo kabaaraandegida sharciyada lasamaynayo ama labedelayo iyagoo kala tashanaya sharciyaqaanada qaranka, xeer ilaaliyayaasha qaranka iyo gudoonka maxkamada sare ee qaranka si loo helo sharci wanaagsan oo buuxinkara u jeedadii laga lahaa isla markaana aan ka hor imaanayn axdiga qaranka ama dastuurka dalka. Waxa kale oo ay tahay gudigan shaqadoodu inay si habsamileh ula socdaan waxqabadka dowlada iyo waliba habsami u socodka howsha gudoonka barlamanka, taas oo aan hada muuqan inay shaqaynayso, maadaama uu gudoomiyaha barlamanku uu u dhaqmo xadhigaa furan oo uu xitaa gaadhay heer uu mudanayaasha barlamanka ugu hanjabo inuu booliis ku dalbanayo hadii aysan yeelin sida uu doonayo gudoomiyuhu. Gudigaas oo marka ay kasoobaaraandegaan sharciga ka dib u soo gudbiya barlamanka qaranka si uu uga dodo ka dibna uu go,aan uga gaadho. Hadaba heshiiskii Kampala mamaray wadadan oo ah wadada saxda ah ee sharci lagu bedeli karo ama lagusoo saarikaro ? Mase yahay mid sharci ah oo dhaqan gali kara maadaama uu barlamanka qaranka ee DKMG uu ansixiyey? anigu waxan qabaa in qaybo ka mid ah heshiiska aysan sharciyan u dhaqan gali Karin ilaa lawaafajiyo axdi qarameedka.
Sababta aan anigu u qabo in heshiiska qayb ka mid ahi aysan sharci ahayn oo aysan dhaqan gali Karin, ayaa ah inay axdiga qaranka ka hor imaanayso, halka qaybta kale ay dhaqan gali karto inkastoo iyada laftigeedu aysan soo marin wado sax ah, oo ay ku timi hab qaldan oo aan sharci ahayn, hadana sharciyan way dhaqan galikartaa waxaana keenaya inay dhaqan gasho go, aankii barlamanka DKMG ee Soomaaliya uu gaadhay 11/7-2011.
Waxaan kor kusoo xusay inay jiraan shuruuc asal ah iyo kuwo farac ah, kuwaas oo aan ku kala sheegnay sharciyada caadiga ah iyo sharciga loo yaqaano axdi qarameedka ama “constitution” sharcigaas oo aan sheegnay inuu sharci walba ka sareeyo isla markaana sharci kasta oo isaga ka hor imaanayaa uusan dhaqan gali Karin ilaa inta laga waafajinayo axdiga qaranka ama “constitution”ka dalka. Waxaan qormada qaybteedii koobaad uga hadalnay qodobo aan sheegnay inay axdi qarameedka ka hor imaanayaan. Kuwaas oo ahaa in laxisaabtanka madaxda qaranka oo sharciyan uu barlamanka qaranku iska leeyahay lagu wareejiyo “HAYAD” kale oo ka kooban madaxda dalalka “IGAD iyo EAC”da qodobkan ama sharcigan oo ka hor imaanaya axdi qarameedka dalka Soomaaliya. Hadaba waxaan sidoo kale ka war qabnaa in barlamanka Soomaaliya uu yahay hayada dastuuriga ah ee iska leh waajibaadka laxissabtanka madaxda qaranka sida uu axdi qarameedku qabo arintaasna aan waxba laga bedelin ilaa hada, taas oo cirka ku laalaysa oo waxba kama jiraan ka dhigaysa go,aankii barlamanka 11/7-2011, gaar ahaan qodobada axdiga ka hor imaanaya.
Sidaan wada ogsoonahay baarlamaanka DKMG ah ee Soomaaliya ayaa 11/7-2011 cod aqlabiyad ah ku ansixiyay, heshiiskii ay Kampala ku kala saxiixdeen madaxda sare ee DKMG ee Soomaaliya kaas oo u oggolaanaya madaxda wadamada dalalka “IGAD iyo EAC”da inay lawareegaan awooda sharciga ee laxisaabtanka madaxda DKMG ee Soomaaliya oo uu barlamanku iska leeyahay taas oo uusan barlamanku waa fajin axdi qarameedka dalka Soomaaliya. Hadaba su,aasha jawaabta u baahan ayaa ah, madhaqan gali karaa sharci axdi qarameedka ka hor imaanayaa?Jawaabtuna waa maya. Go,aankii barlamanka Soomaaliya ee ku saabsanaa qodobada ka hor imaanaya axdi qarameedkuna waxa uu noqonayaa shimbirayahoy heesa mana aha mid dhaqan gali kara.
Waxaa fadhiga baarlamaanka ee lagu ansixiyay heshiiskaasi soo xaadiray 436 mudane o oka tirsan barlamanka ka kooban 550 xildhibaan, waxaana codka oggolaanshaha ku ansixiyay 393 xildhibaan, 7 xildhibaan way ka aamuseen halka 36 xildhibaana ay diiday. Sababta ay ilaa hada u ansixiyeen heshiiskaas oo oggolaanaya in waajibaadkii xildhibaanada oo ahaa laxisabtanka madaxda dowlada, dajint iyo ilaalinta shuruucda dalka Soomaaliya lagu wareejiyo wadamada (IGAD iyo EAC) ma aha mid umada Soomaaliyed loosheegay sababta dhabta ah ee ka dambaysa mana aha wax laqaadankaro, ilaa iyo hadana ma aha mid loo sharaxay shacabka sababta kalifaysa laakiin waxaa muuqata in wax la qarinayaa ay jiraan.
Waxanse shaki ku jirin in qiyaano qaran oo wayn oo taariiqdu xusi doonto lagalay,maadaama ay madaxdii qaranku oggolaatay in awoodda waaxda ugu saraysa hayadaha dowlada oo ah barlamanka qaranka ama (sharci dajinta qaranka) ay oggolaadeen in lagu wareejiyo wadama kale.
Hadii qodobada heshiiskan lawaafajinlahaa axdi qarameedka waxaa maanta sicad Soomaaliya looga xukumi lahaa dalalka “IGAD iyo EAC” balse wali lagama xukumi karo maadaama axdiga qaranku uu siinayo barlamanka inay yihiin awoodda iska leh laxisaabtanka madaxda dowlada iyo golayaasha qaranka ugu saraysa, inkastoo badanka dadka barlamanka Soomaaliya ku jiraa maanta aysan ahayn dad u qalma booskaas ee ay yihiin dad qabiil iyo qabyaaladi meesha keentay aysana fahmi Karin micnaha kalmada xildhibaan. Run ahaantii waa qiyaano qaran oo wayn in hayada sharcidajinta qaranka ugu saraysa oo ah barlamanka Soomaaliya awoodeedii sharciga ahayd lagu wareejiyo wadamo shisheeye, arintan oo ah qiyaano qaran oo cad. Macnaha kalmada qiyaano qaran waxa uu yahay in qof qaranka jago muhiim ah u haya uu sameeyo wax kasoo horjeeda sharciga ama “constitution”ka u degsan qaranka.
Kalmada qiyaano qaran waa kalmad caalami ah, waana dambi aad iyo aad u wayn muxuuna ka mid yahay dambiyada aduunka ugu waawayn, inta badana dadka gala waxaa lagu xukumaa “dil toogasho ah” wuxuuna qodobka qiyaano qaran qabanayaa qof kasta oo qaranka xil ama masuuliyad u haya sameeyana wax ka hor imaanaya shuruucda u degsan dalka uu xilka u hayo ama uu madaxda ka yahay, waxaas oo keeni kara in siyaasada ama amaanka qaranku uu qatar galo ama uu gacanta u galo dad ama dowlado kale oo aan ahayn dadkii loo ikmaday.
Waxaana kalmada qiyaano qaran inta badan loo kala qaadaa laba qaybood oo kala ah ” military treason and diplomatic treason” taas oo micnaheedu yahay qiyaano qaran oo xaga milatariga ah iyo mid xaga siyaasada ah.Waxaana shaki ku jirin in qiyaano qaran oo siyaasadeed ay meesha ka dhacday, maadaa ay madaxdii iyo barlamankii Soomaaliya saxeexeen oo ay ansixiyeen heshiis sicad uga hor imaanaya sharciga ay DKMG ee Soomaaliya ay ku dhisantahay oo ah axdi qarameedka DKMG ee Soomaaliya.Sharcigaas oo sicad u qeexaya cida iska leh laxisaabtanka madaxda dowlada Soomaaliya.Halka heshiiskani uu gacanta u galinayo awooddaas dowladaha wadamada (IGAD iyo EAC) oo aan ku sheegay waxa ay yihiin qaybtii koowaad ee qormadan.
Hadaba su,aasha meesha taala ayaa ah yaagalay oo lagu qaadayaa dambiga “Qiyaano qaran” yuuse qabanayaa, yaase ku qaadaya? Dambigani wuxuu qabanayaa qofkasta oo madax ama muwaadin ah ee gala dambiga ah “qiyaano qaran” kuna sifooba dambiga keenaya in danaha qaranku ay Qatar galaan, hadii ay tahay xaga,siyaasada iyo xaga militarigaba. Waxaana dacwada dambigani ay tahay inay ugudbiyaan maxakamada sare ee qaranka 1) xeer ilaaliyaha guud ee qaranka, 2, dadka golayaasha kala duwan ee qaranka ku jira, sida barlamanka, golaha wasiirada iwm, 3, muwaadinkasta oo Soomaali ah ee u arka in qiyaano qaran lagalay.
waxaan go,aansaday in qormadii la magac baxday “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” aan sii wado hadii alla awoodalihi oggolaado,ka dib codsiyo badan oo ka yimi aqrista yaasha waxaana ku soo qaadandoonaa qaybta soosocda ee qormadan la magac baxday “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” matahay madaxda cusub ee DKMG ee Soomaaliya mid hada wixii ka dambeeya soo afjari doonta is qabqabsigii iyo isu tanaasul la`aantii dhexdooda ka jiri jirtay ee aan uga baranay, mase is yaqaanaan sheikh shariif iyo R/ wasaare Cabdiweli? Cabdiweli se waa nin caynkee ah. Maxaayse tahay waxa ay Soomaaliya uga bixi karto jaahwarerka siyaasadeed? Iyo qaybta xigra oo aan ku soo qaadan doono mayahay federal system ka mid dalka Soomaaliya anfacaya? Hadaba lasoco qormada la magic baxday “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” qaybeheeda kale
Qormadan waxaa idiin soo diyaariyey anigoo ah Abdiqani Jamac dharas oo ah arday wax ka barta dalka Sweden kana tirsan gudiga fulinta ee ururka isbahaysiga ummada Soomaaliyed ee dalka Sweden. Wixii talo iyo tusaale ah igala soo xidhiidh ciwankan Abdikani.jama@gmail.com
Mahadsanid
torsdag 14 juli 2011
onsdag 13 juli 2011
tisdag 12 juli 2011
måndag 11 juli 2011
söndag 10 juli 2011
Qormada,“Col kuqaad oo tuugo kuu ciidamisay”. Part 1.
Anigoo ka mid ah dhalainyarada soomaaliyed ee ka gubanaysa dulmiga iyo dhibka shacabka soomaaliyed lagu hayo ayaan waxaan go,aansaday inaan qormadan ku eego is qab qabsiga soo noq noqday ee siyaasiyiinta somalida iyo heshiiskii dhawaan lagu saxiixay Kampala oo aan u arko inay muhiimtahay inlaga hadlo/dodo. Dabcan waa arin xajiinbadan oo xasaasi ah, lakin hadana lama huran ay tahay inlaga hadlo. Qormaduna waa 2 qaybood.
Waxan muran ka taagnayn in Soomaaliya ay noqotay wadan ku canbaxay oo qoomiyadaha aduunku ay ku barteen inuuyahay wadanka dunida ugu faqriga iyo gaajada badan, ugu shaqo la,aanta badan, ugu jahliga badan, ugu caafimadka xun, ugu qaxoontiga badan, uguna amaanka xun oo ugu qatarsan aduunka oo dhan. Marar badan ayuu aduunku isku dayey inuu caawiyo Soomaaliya si ay u noqoto dal markale lugihiisa isku taaga laakin mar walba wuu fashilmayey iskudayga aduunku oo Soomaali kale ayaa sabab unoqonaysay oo loosoo marayey fashilkaas. Waxayna keenaysay in guuldaradii ku dhacday qarankii Soomaaliya ay halkeedii kasii socoto.
Burburkii qarankii Soomaaliya wuxuu keenay in dad badan oo Soomaaliyed ay debadaha u qaxan oo ka cararaan dagaladii sokeeye ee ahliga ahaa ee dalka ka dhacay oo keenay amni xumo, cunsurinimo (qabyalad iyo in haybsoc la isu dilo). Sidokale wuxuu dagalkii sokeeye keenay in dadkii soomaaliyeed ay wayaan waxyaalihii aas aasiga u ahaa nolosha dadka bani,aadamka ah sida shaqo, wax barasho, daryeel caafimaad iyo nabadgelyo. Taasina waxay keentay in ninkii dhaqale haystay iyo kii aqoonta lahaaba ay dalka debada uga cararaan, taas oo keentay inay isuguhadhan dalkii dad maato u badan iyo in matadaas ku dul nool oo iyaga baadha, taas oo dalkii ka dhigtay ”colku qaad oo tuugo kuu ciidamisay”. Marka laga hadlayo aduunka maanta oo ku dhisan “Globalization ka” ayuu dalkii Soomaaliya iyo dadkiisiiba noqodeen kuwo ka hadhay nolosha cusub ee manta aduunka ka jirta, taas oo ku dhisan amaba ay aas aas u yihiin aqoon, ilbaxnimo iyo dhaqaale isku xidhan.
Halka astanta ama waxa lagu xasuusto dalka Soomaaliya uu noqoday labatankii sano ee u dambaysay waxyalo xun xun oo qofkasta oo Soomaaliya maqlay uu kuu sheegayo, taas oo ceeb aad iyo aad u wayn ku noqotay soomaalida dibadaha ku nool. Taas oo keentay in qaar badan oo ka mid ah soomaalida dibadaha/qurbaha ku nooli ay inkiraan soomaalinimada oo ay sheegtaan dalal kale, sida Djibouti, Eretria iyo kuwo kale oo gobolka ku yaala.
Waxyaabaha ay dhalinta soomaalidu aadka u dhibsadaan ayaa waxaa ka mid ah, dowlad la,aanta, nadamdarada, dagaalka sokeeye, qaxoontinimada, argagixisanimada, amni darada, afduubka iyo budhcad badeednimada uu dalka Soomaaliya canka ku noqday.
Dhaman waxyalahan kor ku xusan ee aadka u xun waxaa dhaxalsiiyey dadka iyo dalka Soomaaliya siyasad xumada siyasiyiinta soomaalida oo aan lasoo dooran, aana ku imaan wado sax ah oo haboon iyo hab xalal ah oo sahli kara in dalku uu ka baxo dhibka uu ku jiro iyagana lagula xisaabtami karo.
Siyaasiyiinta soomaalidu ma aha dad ku yimaada wado sax ah oo lamasoo doorto, mana aha dad qibrad, aqoon iyo waaya aragnimo ku haboon oo dal lagu maamulikaro leh. Waxaayna ku yimaadaan hab qabiileedka ay iyagu samaysteen ee 4,5 ka. Marka laga reebo gobolada waqooyiga oo iyaga uu ka jiro maamul ay dadku soo doorteen oo xalal ah.
Hadii aan dib u yara jaleecno dhibaatooyinka ugu waawayn ee ka dhex dhaca siyaasiyiinta soomaalida dhexdoda ayaa waxa ka mid ah in mudo yar ka dib marka xilalka loo magacaabo ay sifudud u kala boodaan, taas oo ay sababta ugu wayni tahay in dadka xilalka siyasada loo magacabaa ee la rabo inay wada shaqeeyaan ay yihiin dad aan horay isu aqoon, isku aragtina aan ka ahayn habka ugu haboon ee dhibka dalka Soomaaliya lagu xalin karo, intooda badanina ma aha dad qibrad iyo aqoon siyaasaded oo ku filan leh, taas oo keenta in markiiba ay kala boodaan. Inta badana kala boodkoda waxaa u sabab ah qibrad la,aantooda xaga siyasada, aqoontooda guud iyo waya aragnimadoda oo aad iyo aad u kooban. Taasina waxay markiiba keentaa inay isfahmi waayaan oo ay u baahdaan dad kale oo dhex dhexaadiya markay isqabtaan.
Madaama aqoonta iyo waayo aragnimada siyasiyiinta soomaalidu ay tahay mid koban oo aan gaadhsiisnayn heer ay gartan inay isutanaasulan, si xal qaran oo guud loo gaadho oo dalka iyo dadka loo samatabixiyo. Waxase taa bedelkeeda dhacda inta badan inay siyasiyiinta soomaalidu faan iyo sharaf modan in dalal kale ay dhex dhexaadiyaan oo gartooda ay naqaan iyadoo mid waliba midka kale uu ugu xoog sheeganayo oo uu tusayo inta dowladood ee isaga taageersan, isagoo aan fahansanayn in dowladaasi isaga ku fushanayaan danahoda siyasadeed ee ay Soomaaliya kaleeyihiin, taas oo keenaysa inay unuglaadaan ama ay galay handadaad ama waxa looyaqaano “blackmail situation” madaama ay ayagu isgaliyeen xalad ka dhigaysa “vulnerable victim position” ama dhibanayaal boos Qatar ah ku jira oo aan waxba diidi Karin aysana joogin meel ay ka noqdan, taas oo qasbaysa inay u nuglaadaan oo ay ogolaadaan wax kasta oo loosoo jeediyo. Taas oo aad ku xasuusan karto maah maahdii soomaalida ee ahayd “hadii fooli timaado gudo qarsiinyo wuu dhamaaday”.
Taas oo galinaysa danta qaranka Soomaaliya Qatar aad iyo aad halis u ah, maadaama ay noqonayso in danaha qaranka Soomaaliya laga hormariyo danaha dowladaha kale ee ay siyasiyiinta soomaalidu u tagaan, si dowladahaasi ay u taageeraan aragtidooda shaqsiga ah ee gaarka ah ee markaa ka kasoo horjeeda tan siyasiga ama group ka kale ee ay iska soo horjeedaan. Waxadna ka garanaysaa sida heshiisyada ay gaadhan marka laheshiisiinayo ay u qoranyihiin. Heshiisyadaas oo aad mararka qaarkood aad ugu yiq yiq soonayso. Taas oo u baahan in xal deg deg ah loo helo.
Heshiisyadaas oo marka aad aqriso aad ka garanayso in xalkii dalka Soomaaliya uu yahay “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” amaba uusan ku jirin xalkii Soomaaliya heshiiska meesha lagu kala saxeexday. Heshiisyadaasina waxay inta badan dibada u soo saaraan ceebta, aragti gaabnida, aqonyarida iyo waya aragnimo xumada siyaasiyiinta soomaalida.
Waxaana heshiisyadaas u dambeeyey kii kampala ka dhacay ee dhexmaray madaxda dowlada Soomaaliya ugu saraysa. Heshiiskan ayaa qodobada ugu mihiimsani waxaay yihiin kowo ka hor imaanaya heshiiska ama axdiga (TFG) DKG ee Soomaaliya ay ku dhisantahay, wixii kala saxeexday heshiiskana waxay ahaayeen madaxdii dowladaas. Qodobada heshiiskaas waxyaabaha ugu muhiimsan ee axdiga dowlada ka hor imaanaya waxaa ka mid ah 2 qodob oo aniga shaqsiyan aad iyo aad iiga yaabiyey aana iswaydiiyey madaxdii heshiiskan saxiixay wixii qasbayey waxa ay ahaayeen, taas oo aan filayo in Soomaali badan oo kalena ay doonayaan inay ogaadaan. Loona baahan yahay inay noosheegaan madaxdu wixii ku kalifay waa hadii ay anaga madax nooyihiin oo donayaan inay namatalaan.
Qodobka kowad ee aan ku soo qadanayo qormadan waxa uu odhanayaa inaan gudoomiyaha barlamanka iyo kuxigeenadiisa iyo madaxwaynaha dowlada (TFG) aan mooshin laga keeni Karin, isla markana looga yeedhi Karin barlamanka si loola xisaabtamo.
Heshiisku qeeximaayo sababta kaliftay inaan madaxda dowlada moshin laga keeni Karin oo aan loola xisabtami karin, taas oo qofkasta oo Soomaali ah u jawaabteeda u bahanyahay inuu ogaado. Qodobkan oo sicad uga hor imaanaya axdiga ay dowlada soomaaliyed ku dhisantahay ayaan wali laga jawabin waxa ku kalifay madaxda dowlada inay saxiixaan. Balse waxa muuqata oo aan shaki ku jirin inuu yahay qodob ka yimi dowladaha Soomaaliya danaha kaleh u jeedaduna ay tahay in awooda barlamanka Soomaaliya ay meesha ka baxdo si madaxda dowladu ay u noqdan dad sitoos ah ugu xidhan dowladaha ayaga kala taageersan ee soo heshiisiiyay, si taas loo helana ay tahay in laga badbaadiyo madaxda dowlada in barlamanka Soomaaliya uu xilka ka qaado ama uu keeno moshin uu kula xisaabtamayo madaxda dowlada. Si hadaba ay taasi meesha uga baxdo ayaa waxa lagu soo qasbay madaxda dowlada inay heshiiskan saxiixaan iyadoo kii diidaana uusan taagero ka helay dowladahaas oo sidii Farmajo qoorta laqaban doono, taas oo ku qasabtay labada shariif inay saxiixaan heshiiskan oo Qatar ku ah jiritanka iyo madax banaanida dalka Soomaaliya. Heshiisku wuxuu kaloo barlamanka Soomaaliya ka dhigayaa dhagxaan meel fafadhida oo habayaraatee aan waxba looga baahnayn. Awoodii laxisabtanka hayadaha dowladana wuu laalayaa. Booskii barlamankana waxaa gali doona dowladaha kala taageersan madaxda iyaga ayaana laxisaabtami doona madaxda dowlada Soomaaliya. Iyagoo wax walba oo laqabanayana ka bilaabi doona danahooda gaarka ah ee ay dalka Soomaaliya kaleeyihiin. Wuxuna sidadban ugu qasbayaa heshiiskani madaxda dowlada inay sameeyaan oo kaliya waxa dowladahani ay raaliga kayihiin taas oo ah xaqiiqda dhabta ah ee keentay in Mohamed Abdulahi Farmaajo uu xilka raysal wasaraha Soomaaliya ka dego, madaama loo arkay nin danta Soomaaliya ka hor marinaya tan dowladaha kale ee Soomaaliya danaha kaleh, aana u dhega nuglay dowladahaas. Taas oo farmajo uu taageero uga haystay soomaalida oo dhan, balse barqo cad lagu qasbay inuu xilka ka tago, iyadoo loo cuskanayo heshiiskii labada shariif ee Kampala oo aan sharciyan waafaqsanayn axdiga dowlada TFG,da.
Halkan waxaa ku jira su,aalo badan oo aan ilaa iyo hada jawaab loohayn???. Madaxwayne Shariif Ahmed markii uu ka hor hadlayey barlamanka hortiisa ee uu keenay raysal wasare Abdiwali ayuu sheegay inuu rajaynayo in barlamanku uusan ku tuhmayn isaga iyo gudoomiyaha barlamanka inay yihiin dad wadankooda qiyanaya ama aan garan karin wixii dalka dhibato u keenaya. Balse waxa iswaydiinta mudan ayaa ah madaxwaynuhu ma isyeel yeelayaa mise wuxusan fahmikarin waxa ku qoran heshiiska uu saxeexay oo uu ka mid yahay qodobka aan kor kusoo xusay ee odhanaya in aan madaxda dowlada lala xisabtami karin iyo qatarta uu u keenayo qaranimada iyo madaxbananida dalka Soomaaliya. Waxaase kasii daran barlamanka ka dhagaystay ee ugu sacbiyey. Wuxuu sidoo kale sheegay madaxwaynuhu in lagu kala aragti duwanan karo fekerka, waana wax jira in lakala aragti duwanan karo lakin micnaheedu ma aha in lagu kala aragti duwanankaro in lagu tunto axdiga ay dowlada Soomaaliyeed ku dhisantahay ee uu isagu madaxwaynaha kayahay. Hadii axdigaas lagu tuntana madaxwayne iyo barlaman sharciyeysan toona majirikaraan, sida anigu aan qabo.
Doqobka labad wuxuu odhanayaa in lasameeyo “hayad” ka kooban wadamada ku jira ururada (IGAD iyo EAC). Ururadani waxay ka kooban yihiin dalalka, Kenya, Ethiopia, Djibouti, Uganda, Burundi , Sudan, Eretria Rwanda iyo Tanzania, waxayna qaban doonaan sida heshiiska ku qoran howshii barlamanka Soomaaliya oo dowlada ama madaxda dowlada ayey laxisaabtami doonaan, madaama heshiisku uu ka mamnucayo barlamanka Soomaaliya inuu keeno moshin uu kula xisabtamayo madaxda dowlada, taas bedelkeedana ay wadamada kor ku xusani bedeli doonan.
Hadaba su,aasha meesha taala ee qofkasta oo Soomaali ah ay tahay inuu iswaydiiyo ayaa ah maxaa laga fili karaa “hayadan cusub” oo ay ku soo kordhinkartaa xalada siyasada ee Soomaaliya. mase laga yaabaa in wadamada IGAD oo runtii ka faa,iiday burburkii dalka Soomaaliya ay ka taliyaan xalka Soomaaliya madaama ay siyaasiyiintii Soomaalidu gacanta u galiyeen siyaasadii dalka Soomaaliya oo ku sugan yihiin xalad ah “blackmail situation”. Mase tahay waqti ku haboon in madaxda dowladu ay ka jawaabaan su,aalaha tirade badan ee maskaxdeena ka guuxaya.
Muxuuse yahay xalka hada lagudboon barlamanka KMG, waxgaradka, shacabka iyo aqoonyahanka Soomaalida. jawaabta arimahan oo dhan iyo kuwo kaleba oo badan kala soco qormada qaybteeda labad ama (part 2,ga).
Qormadan waxaa soo diyaariyey anigoo ah Abdiqani Jamac dharas oo ah arday wax ka barta dalka Sweden kana tirsan gudiga fulinta ee ururka isbahaysiga ummada Soomaaliyed ee dalka Sweden. Wixii talo iyo tusaale ah igala soo xidhiidh ciwankan Abdikani.jama@gmail.com
Mahadsanid
Waxan muran ka taagnayn in Soomaaliya ay noqotay wadan ku canbaxay oo qoomiyadaha aduunku ay ku barteen inuuyahay wadanka dunida ugu faqriga iyo gaajada badan, ugu shaqo la,aanta badan, ugu jahliga badan, ugu caafimadka xun, ugu qaxoontiga badan, uguna amaanka xun oo ugu qatarsan aduunka oo dhan. Marar badan ayuu aduunku isku dayey inuu caawiyo Soomaaliya si ay u noqoto dal markale lugihiisa isku taaga laakin mar walba wuu fashilmayey iskudayga aduunku oo Soomaali kale ayaa sabab unoqonaysay oo loosoo marayey fashilkaas. Waxayna keenaysay in guuldaradii ku dhacday qarankii Soomaaliya ay halkeedii kasii socoto.
Burburkii qarankii Soomaaliya wuxuu keenay in dad badan oo Soomaaliyed ay debadaha u qaxan oo ka cararaan dagaladii sokeeye ee ahliga ahaa ee dalka ka dhacay oo keenay amni xumo, cunsurinimo (qabyalad iyo in haybsoc la isu dilo). Sidokale wuxuu dagalkii sokeeye keenay in dadkii soomaaliyeed ay wayaan waxyaalihii aas aasiga u ahaa nolosha dadka bani,aadamka ah sida shaqo, wax barasho, daryeel caafimaad iyo nabadgelyo. Taasina waxay keentay in ninkii dhaqale haystay iyo kii aqoonta lahaaba ay dalka debada uga cararaan, taas oo keentay inay isuguhadhan dalkii dad maato u badan iyo in matadaas ku dul nool oo iyaga baadha, taas oo dalkii ka dhigtay ”colku qaad oo tuugo kuu ciidamisay”. Marka laga hadlayo aduunka maanta oo ku dhisan “Globalization ka” ayuu dalkii Soomaaliya iyo dadkiisiiba noqodeen kuwo ka hadhay nolosha cusub ee manta aduunka ka jirta, taas oo ku dhisan amaba ay aas aas u yihiin aqoon, ilbaxnimo iyo dhaqaale isku xidhan.
Halka astanta ama waxa lagu xasuusto dalka Soomaaliya uu noqoday labatankii sano ee u dambaysay waxyalo xun xun oo qofkasta oo Soomaaliya maqlay uu kuu sheegayo, taas oo ceeb aad iyo aad u wayn ku noqotay soomaalida dibadaha ku nool. Taas oo keentay in qaar badan oo ka mid ah soomaalida dibadaha/qurbaha ku nooli ay inkiraan soomaalinimada oo ay sheegtaan dalal kale, sida Djibouti, Eretria iyo kuwo kale oo gobolka ku yaala.
Waxyaabaha ay dhalinta soomaalidu aadka u dhibsadaan ayaa waxaa ka mid ah, dowlad la,aanta, nadamdarada, dagaalka sokeeye, qaxoontinimada, argagixisanimada, amni darada, afduubka iyo budhcad badeednimada uu dalka Soomaaliya canka ku noqday.
Dhaman waxyalahan kor ku xusan ee aadka u xun waxaa dhaxalsiiyey dadka iyo dalka Soomaaliya siyasad xumada siyasiyiinta soomaalida oo aan lasoo dooran, aana ku imaan wado sax ah oo haboon iyo hab xalal ah oo sahli kara in dalku uu ka baxo dhibka uu ku jiro iyagana lagula xisaabtami karo.
Siyaasiyiinta soomaalidu ma aha dad ku yimaada wado sax ah oo lamasoo doorto, mana aha dad qibrad, aqoon iyo waaya aragnimo ku haboon oo dal lagu maamulikaro leh. Waxaayna ku yimaadaan hab qabiileedka ay iyagu samaysteen ee 4,5 ka. Marka laga reebo gobolada waqooyiga oo iyaga uu ka jiro maamul ay dadku soo doorteen oo xalal ah.
Hadii aan dib u yara jaleecno dhibaatooyinka ugu waawayn ee ka dhex dhaca siyaasiyiinta soomaalida dhexdoda ayaa waxa ka mid ah in mudo yar ka dib marka xilalka loo magacaabo ay sifudud u kala boodaan, taas oo ay sababta ugu wayni tahay in dadka xilalka siyasada loo magacabaa ee la rabo inay wada shaqeeyaan ay yihiin dad aan horay isu aqoon, isku aragtina aan ka ahayn habka ugu haboon ee dhibka dalka Soomaaliya lagu xalin karo, intooda badanina ma aha dad qibrad iyo aqoon siyaasaded oo ku filan leh, taas oo keenta in markiiba ay kala boodaan. Inta badana kala boodkoda waxaa u sabab ah qibrad la,aantooda xaga siyasada, aqoontooda guud iyo waya aragnimadoda oo aad iyo aad u kooban. Taasina waxay markiiba keentaa inay isfahmi waayaan oo ay u baahdaan dad kale oo dhex dhexaadiya markay isqabtaan.
Madaama aqoonta iyo waayo aragnimada siyasiyiinta soomaalidu ay tahay mid koban oo aan gaadhsiisnayn heer ay gartan inay isutanaasulan, si xal qaran oo guud loo gaadho oo dalka iyo dadka loo samatabixiyo. Waxase taa bedelkeeda dhacda inta badan inay siyasiyiinta soomaalidu faan iyo sharaf modan in dalal kale ay dhex dhexaadiyaan oo gartooda ay naqaan iyadoo mid waliba midka kale uu ugu xoog sheeganayo oo uu tusayo inta dowladood ee isaga taageersan, isagoo aan fahansanayn in dowladaasi isaga ku fushanayaan danahoda siyasadeed ee ay Soomaaliya kaleeyihiin, taas oo keenaysa inay unuglaadaan ama ay galay handadaad ama waxa looyaqaano “blackmail situation” madaama ay ayagu isgaliyeen xalad ka dhigaysa “vulnerable victim position” ama dhibanayaal boos Qatar ah ku jira oo aan waxba diidi Karin aysana joogin meel ay ka noqdan, taas oo qasbaysa inay u nuglaadaan oo ay ogolaadaan wax kasta oo loosoo jeediyo. Taas oo aad ku xasuusan karto maah maahdii soomaalida ee ahayd “hadii fooli timaado gudo qarsiinyo wuu dhamaaday”.
Taas oo galinaysa danta qaranka Soomaaliya Qatar aad iyo aad halis u ah, maadaama ay noqonayso in danaha qaranka Soomaaliya laga hormariyo danaha dowladaha kale ee ay siyasiyiinta soomaalidu u tagaan, si dowladahaasi ay u taageeraan aragtidooda shaqsiga ah ee gaarka ah ee markaa ka kasoo horjeeda tan siyasiga ama group ka kale ee ay iska soo horjeedaan. Waxadna ka garanaysaa sida heshiisyada ay gaadhan marka laheshiisiinayo ay u qoranyihiin. Heshiisyadaas oo aad mararka qaarkood aad ugu yiq yiq soonayso. Taas oo u baahan in xal deg deg ah loo helo.
Heshiisyadaas oo marka aad aqriso aad ka garanayso in xalkii dalka Soomaaliya uu yahay “col ku qaad oo tuugo kuu ciidamisay” amaba uusan ku jirin xalkii Soomaaliya heshiiska meesha lagu kala saxeexday. Heshiisyadaasina waxay inta badan dibada u soo saaraan ceebta, aragti gaabnida, aqonyarida iyo waya aragnimo xumada siyaasiyiinta soomaalida.
Waxaana heshiisyadaas u dambeeyey kii kampala ka dhacay ee dhexmaray madaxda dowlada Soomaaliya ugu saraysa. Heshiiskan ayaa qodobada ugu mihiimsani waxaay yihiin kowo ka hor imaanaya heshiiska ama axdiga (TFG) DKG ee Soomaaliya ay ku dhisantahay, wixii kala saxeexday heshiiskana waxay ahaayeen madaxdii dowladaas. Qodobada heshiiskaas waxyaabaha ugu muhiimsan ee axdiga dowlada ka hor imaanaya waxaa ka mid ah 2 qodob oo aniga shaqsiyan aad iyo aad iiga yaabiyey aana iswaydiiyey madaxdii heshiiskan saxiixay wixii qasbayey waxa ay ahaayeen, taas oo aan filayo in Soomaali badan oo kalena ay doonayaan inay ogaadaan. Loona baahan yahay inay noosheegaan madaxdu wixii ku kalifay waa hadii ay anaga madax nooyihiin oo donayaan inay namatalaan.
Qodobka kowad ee aan ku soo qadanayo qormadan waxa uu odhanayaa inaan gudoomiyaha barlamanka iyo kuxigeenadiisa iyo madaxwaynaha dowlada (TFG) aan mooshin laga keeni Karin, isla markana looga yeedhi Karin barlamanka si loola xisaabtamo.
Heshiisku qeeximaayo sababta kaliftay inaan madaxda dowlada moshin laga keeni Karin oo aan loola xisabtami karin, taas oo qofkasta oo Soomaali ah u jawaabteeda u bahanyahay inuu ogaado. Qodobkan oo sicad uga hor imaanaya axdiga ay dowlada soomaaliyed ku dhisantahay ayaan wali laga jawabin waxa ku kalifay madaxda dowlada inay saxiixaan. Balse waxa muuqata oo aan shaki ku jirin inuu yahay qodob ka yimi dowladaha Soomaaliya danaha kaleh u jeedaduna ay tahay in awooda barlamanka Soomaaliya ay meesha ka baxdo si madaxda dowladu ay u noqdan dad sitoos ah ugu xidhan dowladaha ayaga kala taageersan ee soo heshiisiiyay, si taas loo helana ay tahay in laga badbaadiyo madaxda dowlada in barlamanka Soomaaliya uu xilka ka qaado ama uu keeno moshin uu kula xisaabtamayo madaxda dowlada. Si hadaba ay taasi meesha uga baxdo ayaa waxa lagu soo qasbay madaxda dowlada inay heshiiskan saxiixaan iyadoo kii diidaana uusan taagero ka helay dowladahaas oo sidii Farmajo qoorta laqaban doono, taas oo ku qasabtay labada shariif inay saxiixaan heshiiskan oo Qatar ku ah jiritanka iyo madax banaanida dalka Soomaaliya. Heshiisku wuxuu kaloo barlamanka Soomaaliya ka dhigayaa dhagxaan meel fafadhida oo habayaraatee aan waxba looga baahnayn. Awoodii laxisabtanka hayadaha dowladana wuu laalayaa. Booskii barlamankana waxaa gali doona dowladaha kala taageersan madaxda iyaga ayaana laxisaabtami doona madaxda dowlada Soomaaliya. Iyagoo wax walba oo laqabanayana ka bilaabi doona danahooda gaarka ah ee ay dalka Soomaaliya kaleeyihiin. Wuxuna sidadban ugu qasbayaa heshiiskani madaxda dowlada inay sameeyaan oo kaliya waxa dowladahani ay raaliga kayihiin taas oo ah xaqiiqda dhabta ah ee keentay in Mohamed Abdulahi Farmaajo uu xilka raysal wasaraha Soomaaliya ka dego, madaama loo arkay nin danta Soomaaliya ka hor marinaya tan dowladaha kale ee Soomaaliya danaha kaleh, aana u dhega nuglay dowladahaas. Taas oo farmajo uu taageero uga haystay soomaalida oo dhan, balse barqo cad lagu qasbay inuu xilka ka tago, iyadoo loo cuskanayo heshiiskii labada shariif ee Kampala oo aan sharciyan waafaqsanayn axdiga dowlada TFG,da.
Halkan waxaa ku jira su,aalo badan oo aan ilaa iyo hada jawaab loohayn???. Madaxwayne Shariif Ahmed markii uu ka hor hadlayey barlamanka hortiisa ee uu keenay raysal wasare Abdiwali ayuu sheegay inuu rajaynayo in barlamanku uusan ku tuhmayn isaga iyo gudoomiyaha barlamanka inay yihiin dad wadankooda qiyanaya ama aan garan karin wixii dalka dhibato u keenaya. Balse waxa iswaydiinta mudan ayaa ah madaxwaynuhu ma isyeel yeelayaa mise wuxusan fahmikarin waxa ku qoran heshiiska uu saxeexay oo uu ka mid yahay qodobka aan kor kusoo xusay ee odhanaya in aan madaxda dowlada lala xisabtami karin iyo qatarta uu u keenayo qaranimada iyo madaxbananida dalka Soomaaliya. Waxaase kasii daran barlamanka ka dhagaystay ee ugu sacbiyey. Wuxuu sidoo kale sheegay madaxwaynuhu in lagu kala aragti duwanan karo fekerka, waana wax jira in lakala aragti duwanan karo lakin micnaheedu ma aha in lagu kala aragti duwanankaro in lagu tunto axdiga ay dowlada Soomaaliyeed ku dhisantahay ee uu isagu madaxwaynaha kayahay. Hadii axdigaas lagu tuntana madaxwayne iyo barlaman sharciyeysan toona majirikaraan, sida anigu aan qabo.
Doqobka labad wuxuu odhanayaa in lasameeyo “hayad” ka kooban wadamada ku jira ururada (IGAD iyo EAC). Ururadani waxay ka kooban yihiin dalalka, Kenya, Ethiopia, Djibouti, Uganda, Burundi , Sudan, Eretria Rwanda iyo Tanzania, waxayna qaban doonaan sida heshiiska ku qoran howshii barlamanka Soomaaliya oo dowlada ama madaxda dowlada ayey laxisaabtami doonaan, madaama heshiisku uu ka mamnucayo barlamanka Soomaaliya inuu keeno moshin uu kula xisabtamayo madaxda dowlada, taas bedelkeedana ay wadamada kor ku xusani bedeli doonan.
Hadaba su,aasha meesha taala ee qofkasta oo Soomaali ah ay tahay inuu iswaydiiyo ayaa ah maxaa laga fili karaa “hayadan cusub” oo ay ku soo kordhinkartaa xalada siyasada ee Soomaaliya. mase laga yaabaa in wadamada IGAD oo runtii ka faa,iiday burburkii dalka Soomaaliya ay ka taliyaan xalka Soomaaliya madaama ay siyaasiyiintii Soomaalidu gacanta u galiyeen siyaasadii dalka Soomaaliya oo ku sugan yihiin xalad ah “blackmail situation”. Mase tahay waqti ku haboon in madaxda dowladu ay ka jawaabaan su,aalaha tirade badan ee maskaxdeena ka guuxaya.
Muxuuse yahay xalka hada lagudboon barlamanka KMG, waxgaradka, shacabka iyo aqoonyahanka Soomaalida. jawaabta arimahan oo dhan iyo kuwo kaleba oo badan kala soco qormada qaybteeda labad ama (part 2,ga).
Qormadan waxaa soo diyaariyey anigoo ah Abdiqani Jamac dharas oo ah arday wax ka barta dalka Sweden kana tirsan gudiga fulinta ee ururka isbahaysiga ummada Soomaaliyed ee dalka Sweden. Wixii talo iyo tusaale ah igala soo xidhiidh ciwankan Abdikani.jama@gmail.com
Mahadsanid
torsdag 7 juli 2011
tisdag 5 juli 2011
söndag 3 juli 2011
lördag 2 juli 2011
Prenumerera på:
Inlägg (Atom)